Boter bij de vis


Voedselfraude in spotprenten

Boeren, bakkers en handelaars stonden tijdens de oorlog vaak synoniem voor woekeraars en bedriegers. De verleiding was groot om hoge prijzen te vragen of om te frauderen met levensmiddelen. Maar uiteraard pleegde niet iedereen bedrog. In de pers verschenen cartoons die de spot dreven met de woekeraars. De tekenaars stelden praktijken zoals het vervalsen van levensmiddelen aan de kaak. De cartoons hadden soms een rauwe ondertoon met expliciete beschuldigingen.

Door Brecht Demasure en Sarah Luyten (Centrum Agrarische Geschiedenis)

Meel voor iedereen

Een molenaar giet een zak plaaster (plâtre) tussen de molenstenen. Naast hem naast zakken met graan, maïs, suikerhout (xylose) en zemelmeel. Het bijhorende Franstalige onderschrift luidt als volgt: “Tout fait … farine … au moulin. Pour le pain de 1916”. Het kan vrij vertaald worden als “Al het meel is gemaakt in de molen … voor het brood van 1916.”. De spotprent illustreert dat tijdens de oorlog molenaars fraudeerden met graan en meel.

Meel voor iedereen
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 061-21 - Meer info

Fijne charcuterie

Er was een groot te kort aan vlees. Deze slager duwt dan maar honden en katten in de vleesmachine om te verwerken tot worst. Het bijhorende Franstalige onderschrift luidt: “La Fabrication de fine Charcuterie en 1916.”, vrij vertaald: “Het maken van fijne charcuterie in 1916.”. De spotprent illustreert de fraude van fijne vleeswaren vervaardigd van huisdieren. Maar of dit een mythe of realiteit is, daar geven de beschikbare bronnen geen uitsluitsel over.

Fijne charcuterie
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 047- 40 - Meer info

Beste kwaliteit

Een boer verkoopt eieren en melk. De teil met melk vult hij bij met water. Op de melkbus prijkt een plaatje met het opschrift “Lait Pur avec de l’eau” (Pure melk met water). Op het plaatje bij de eiermand staat: “Oeufs frais de l’année derniere. La piece 60 cm” (Verse eieren van vorig jaar, 60 centiem per stuk). De opschriften zijn ironisch bedoeld: verse eieren van vorig jaar en pure melk met water zijn geen hoogstaande producten. Het bijhorende Franstalige onderschrift luidt als volgt: “Moi aussi j’augmente le lait!..”, vrij vertaald: “Ook ik verrijk de melk ...”. De spotprent illustreert dat melkboeren fraudeerden met hun producten.

Kwaliteitsvol
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 047-19 - Meer info

Patisserie

Een (banket)bakker vervaardigt crème. De bakker giet ‘Gomme Arabique’ (Arabische gom) in een kom. Op zijn werktafel staat een fles met ‘Acide Citrique’ (citroenzuur). Achter de man is een schotel met ‘Graisse de rat’ (rattenvet). Op de grond staat een zak met sacharine. Het bijhorende Franstalige onderschrift luidt: “C’est garanti sans farine … mais pas … sans produits malfaisants!”. Vrij vertaald: “Het is gemaakt zonder meel … maar niet zonder schadelijke producten!”. De spotprent illustreert dat bakkers en banketbakkers schadelijke producten verwerkten in hun gerechten. Op die manier zagen taart en patisserie er zoals echt uit. Dit had natuurlijk alles te maken met het gebrek aan graan en meel tijdens de oorlog.

Patisserie
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 046-43 - Meer info

Oorlogskeuze

De slager verkiest de hond boven het varken om te verwerken. Het Franstalige opschrift luidt: “Charcuterie de choix … Charcuterie de guerre! – Par lequel commencer?”. Vrij vertaald betekent het “Keuze van charcuterie? Oorlogscharcuterie! Waarmee beginnen?”. Varkensvlees was immers duur. Door hondenvlees als charcuterie te verkopen, kon hij veel meer winst hebben. Ook hier geven de beschikbare bronnen geen uitsluitsel of dit een mythe of net realiteit was.

Oorlogskeuze
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 044-57 - Meer info

Onopvallend

Een boerin melkt een koe. Twee burgerdames hebben interesse om verse melk te kopen. Achter de schuur voegt de boer stiekem water met pomp toe aan de emmer met verse melk. Het bijhorende onderschrift luidt: “Oui ma chère damme, par ces temps-ci faut faire traire son lait devant soit pour être bien certain qu’il n’y pas d’eau dedant !!!”, vrij vertaald: “Ja, mijn beste vrouw, in deze tijd moet je het melken zien om zeker te zijn dat er geen water aan toegevoegd is.” De spotprent illustreert dat melkboeren fraudeerden met hun melk, zelfs voor de ogen van hun klanten.

Onopvallend
© Stadsarchief Brussel - Fonds Keym; 047- 41 - Meer info